نشریه فنی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران دوره ششم؛ شماره 1 و 2. سال 1361 برنامه سازمان جهانی مالکیت معنوی در حوزه اطلاعات پروانه های ثبت اختراع* نوشته : فلیکس آ . اسویریدوف ویپو. ژنو. سویس ترجمه : علی آقابخشی سازمان جهانی مالکیت معنوی (ویپو)[1] روز 14 ژوئیه سال 1967 با امضای موافقتنامه ای در استکهلم تاسیس گردید. موافقتنامه مزبور روز 26 آوریل سال 1970 به مرحله اجرا در آمد . اساس سازمانی که اینکه ویپو نامیده می شود. در سالهای 1883 (تاریخ تاسیس کنوانسیون پاریس) و 1886 (سال تاسیس کنوانسیون برن ) ریخته شد. هر دو کنوانسیون مقدمات تاسیس یک دفتر بین المللی[2] یا دبیرخانه را فراهم ساختند. این دو کنوانسیون در سال 1893 متحد شدند و تحت عنوانهای گوناگونی بکار پرداختند، آخرین آنها، "دفتر متحد بین المللی حمایت از مالکیت معنوی"[3] است که به BIRPJ (کلمه اختصاری عنوان فرانسوی آن) نیز معروف است، ویپو در 17 دسامبر 1974 بعنوان یک آژانس تخصصی در شمار سازمانهای تخصصی ملل متحد درآمد. تا اول ژانویه 1979، 84 دولت بشرح زیر عضویت در ویپو را پذیرفته اند؛ اتحاد شوروی، اتریش، اردن، اسپانیا، استرالیا، اسراییل، افریقای جنوبی، الجزایر، امارات متحده عربی، اوگاندا، ایالات متحده امریکا، ایتالیا، ایرلند، باهاما، برزیل، بریتانیا، بلژیک، بلغارستان، بنین، بوروندی، پاکستان، پرتقال، ترکیه، توگو، تونس، جاماییکا، جماهیری عربی لیبی، جمهوری آفریقای مرکزی، جمهوری دموکراتیک آلمان، جمهوری دموکراتیک خلق کره، جمهوری شوروی سوسیالیستی اوکراین، جمهوری شوروی سوسیالیستی بیلوروسی، جمهوری فدرال آلمان، جمهوری کره، چاد، چک اسلواکی، دانمارک، رومانی، زامبیا، زییر، ژاپن، ساحل عاج، سریلانکا، سنگال، سودان، سورینام، سوئد، سویس، شیلی، عراق، غنا، فرانسه، فنلاند، فیجی، قطر، کامرون، کانادا، کنگو، کنیا، کوبا، گابن، لوکزامبورگ، لهستان، لیختن اشتاین، مالاوی، مالت، مجارستان، مراکش، مصر، مغولستان، مکزیک، موریتانی، مویس، موناکو، نروژ، نیجر، واتیکان، ولتای علیا، ویتنام، (بطور آزمایشی)، هلند، هند، یمن، یوگوسلاوی و یونان. اهداف ویپو عبارتند از: الف) اعتلای حمایت از مالکیت معنوی در سراسر دنیا از طریق همکاری میان دولتها، و در صورت امکان، همکاری با سایر سازمانهای بین المللی. ب) فراهم آوردن زمینه همکاری اداری بین اتحادیه ها. در حال حاضر منظور از اتحادیه ها[4] اتحادیه پاریس، اتحادیه مادرید، اتحادیه لاهه، اتحادیه بیس، اتحادیه لیسبون، اتحادیه لوکارنو، اتحادیه آی پی سی،[5] اتحادیه برن. و غیره است. پیمان همکاری در زمینه گواهی نامه های مربوط به اختراعات (پی سی تی)[6] پیمان مربوط به ثبت علایم تجاری (تی آر تی)[7] و دو موافقتنامه وین از زمان اجرا در زمره این همکاریها محسوب می شوند. ویپو بر اساس توافق با سازمان ملل متحد بعنوان یک آژانس تخصصی، مسئوول "اعتلای فعالیت معنوی خلاق و تسهیل انتقال تکنولوژی مربوط به مالکیت صنعتی به کشورهای در حال رشد بمنظور سرعت بخشیدن به توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی" - که در حیطه صلاحیت و مسئولیت سایر سازمانهای ملل متحد قرار دارد شناخته شده است. ویپو بمنظور افزایش حمایت خود از مالکیت معنوی در سراسر جهان، مفاد عهدنامه های بین المللی جدید را آماده می کند، قوانین ملی را هماهنگ می سازد، به کشورهای در حال رشد کمکهای فنی و حقوقی می دهد، در گردآوری و اشاعه اطلاعات می کوشد و همچنین خدمات ثبت بین المللی، همراه با سایر همکاریهای اداری را میان دولتهای عضو معمول می دارد. اطلاعات پروانه های ثبت اختراع، در قلمرو برنامه ویپو اهمیت ویژه ای دارد که بازتاب آگاهی زیاد در میان حکومتهای ملی و جوامع علمی و فنی جهان و همچنین اهمیت اطلاعات فنی موجود در مدارک ثبت اختراع، در جهت توسعه اقتصاد ملی است. اصولاً اطلاعات مربوط به پروانه های ثبت اختراع. جزء مهم و لازم اطلاعات علمی و فنی است بطوریکه حجم مدارک ثبت اختراع[8] در جهان، تقریباً به رقم 27 میلیون مدرک رسیده که سالانه در حدود یک میلیون مدرک به آن اضافه می شود. این رقم، حدود 000/350 اختراع مختلف را در برمی گیرد ( هر اختراع ممکن است در چندین کشور به ثبت برسد و هر کشور به نوبه خود مدرک ثبت آن اختراع را میسر سازد و در حال حاضر، میزان افزایش جهانی تقاضاهای مربوط به ثبت اختراعات در حدود سالی 3 درصد است که در نتیجه به افزایش رقم مدارک منتشره ثبت اختراع تقریباً 90 کشور منجر می گردد. این رقم بزرگ مدارک ثبت اختراع، به گونه ای نابرابر میان حوزه های گوناگون تکنولوژی توزیع می شود ( یعنی در حالیکه پروانه های ثبت اختراع شیمیایی 20 تا 22 درصد مجموع مطالب شیمی را تشکیل می دهند، مدارک ثبت اختراع حوزه هسته ای در برگیرنده قریب به 4 درصد کل مطالب این حوزه